K

محاسبه حق الزحمه داوری

آیین نامه مصوب ۱۴۰۱ قوه قضاییه

محاسبه حق الزحمه داوری بر اساس آیین نامهٔ ۱۴۰۱

اگر در قراردادتان «شرط داوری» گنجانده اید یا اختلاف را به داور ارجاع داده اید، اولین عددی که باید بدانید حق الزحمهٔ داور است. مبنای محاسبه آیین نامهٔ حق الزحمهٔ داوری مصوب ۱۴۰۱/۶/۵ رئیس قوهٔ قضائیه است که صریحاً جایگزین آیین نامهٔ قدیمی ۱۳۸۰ شد — نکته ای که هنوز خیلی از منابع آنلاین رعایتش نمی کنند و با نرخ های منسوخ حساب می کنند. ماشین حساب بالا با همان تعرفهٔ ۱۴۰۱ کار می کند.

پاسخ سریع — تعرفهٔ مادهٔ ۲
بازهٔ بهای خواسته (ریال) نرخ
تا ۱۰ میلیارد۲٪
نسبت به مازاد از ۱۰ تا ۵۰ میلیارد۱٪
نسبت به مازاد از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیارد۰٫۵٪
مازاد بر ۱۰۰ میلیارد۰٫۲۵٪
دعاوی غیرمالی یا غیرقابل تقویم۵ تا ۳۰ میلیون ریال

تبصرهٔ ۱: در دعاوی مالی حداکثر حق الزحمهٔ داوری ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. مادهٔ ۳: پرداخت بر عهدهٔ طرفین است. مادهٔ ۸: در تعدد داوران، مبلغ بین آن ها بالسویه تقسیم می شود مگر توافق دیگری باشد.

پلکانی است، نه نرخ ثابت. عبارت «نسبت به مازاد» در متن آیین نامه یعنی هر نرخ فقط روی همان بازه می نشیند. برای خواستهٔ ۲۰ میلیارد ریالی، کل مبلغ در ۱٪ ضرب نمی شود؛ ۱۰ میلیارد اول ۲٪ می خورد و ۱۰ میلیارد دوم ۱٪. رایج ترین خطای محاسبهٔ دستی در این موضوع دقیقاً همین جاست.


جدول آمادهٔ حق الزحمه داوری

بهای خواسته (ریال) حق الزحمه کل سهم هر طرف نرخ مؤثر
۱ میلیارد۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰۲٪
۵ میلیارد۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰۲٪
۱۰ میلیارد۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۲٪
۲۰ میلیارد۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰۱٫۵٪
۵۰ میلیارد۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۱٫۲٪
۱۰۰ میلیارد۸۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰۴۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰۰٫۸۵٪
۲۰۰ میلیارد۱٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰۰٫۵۵٪
۳۶۰ میلیارد و بالاتر۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ (سقف)۷۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰۰٫۴۲٪ و کمتر

همهٔ ارقام با اجرای واقعی همین ابزار تولید شده اند. نکتهٔ عملیِ ردیف آخر: سقف تعرفه از بهای خواستهٔ حدود ۳۶۰ میلیارد ریال به بعد فعال می شود و از آن نقطه به بعد هرچه خواسته بزرگ تر شود، حق الزحمهٔ داور ثابت می ماند. برای دعاوی بسیار بزرگ، این سقف داوری را به شدت مقرون به صرفه تر از دادرسی می کند.


داوری یا دادگاه؟ مقایسهٔ هزینه

یکی از دلایلی که طرفین قرارداد شرط داوری می گذارند، سرعت است — اما هزینه هم بخشی از تصمیم است. برای یک اختلاف ۱۰ میلیارد ریالی:

مسیر هزینهٔ اصلی (ریال) توضیح
داوری۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰بر عهدهٔ طرفین؛ سهم هر طرف ۱۰۰ میلیون
دادگاه (بدوی)۳۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰هزینهٔ دادرسی؛ بر عهدهٔ خواهان در ابتدا

ارقام از همین ابزار و ابزار هزینه دادرسی گرفته شده اند. البته مقایسه فقط هزینه نیست: رأی داور معمولاً سریع تر صادر می شود اما مسیر اعتراض به آن محدودتر است، و اجرای رأی داور نیاز به درخواست اجراییه از دادگاه دارد.


مثال محاسبه شده — خواستهٔ ۲۰ میلیارد ریالی با هیئت سه نفره

۱۰ میلیارد اول × ۲٪ = ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
۱۰ میلیارد مازاد × ۱٪ = ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
حق الزحمهٔ کل = ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال (نرخ مؤثر ۱٫۵٪)
سهم هر طرف (ماده ۳) = ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
سهم هر داور از هیئت سه نفره (ماده ۸) = ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
توجه: تعدد داوران مبلغ کل را زیاد نمی کند؛ فقط همان مبلغ بین داوران تقسیم می شود.
نکاتی که در پروندهٔ داوری به کار می آید
  • در تعدد دعاوی، هر دعوا جداگانه محاسبه می شود — مگر اینکه دعاوی مرتبط یا از یک منشأ باشند که در آن صورت فقط بالاترین حق الزحمه تعلق می گیرد.
  • اگر طرفین در جریان داوری سازش کنند، میزان حق الزحمه با توجه به اقدامات انجام شده تعیین می شود؛ یعنی سازشِ زودهنگام معمولاً هزینه را کاهش می دهد.
  • دعاوی غیرمالی می توانند بیشتر از سقف بازه شوند. اگر پیچیدگی موضوع اقتضا کند، مرجع تعیین کننده می تواند رقم بالاتری در نظر بگیرد.
  • حق الزحمهٔ داوری با حق الوکاله یکی نیست. اگر در داوری وکیل دارید، آن هزینه جداگانه است و با ابزار حق الوکاله و تمبر محاسبه می شود.

سوالات متداول

حق الزحمه داوری چقدر است؟

طبق آیین نامهٔ مصوب ۱۴۰۱، تا ۱۰ میلیارد ریال ۲٪ بهای خواسته؛ نسبت به مازاد تا ۵۰ میلیارد ۱٪؛ تا ۱۰۰ میلیارد ۰٫۵٪ و مازاد بر آن ۰٫۲۵٪ — با سقف ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.

سقف حق الزحمه داوری چقدر است؟

یک و نیم میلیارد ریال در دعاوی مالی، طبق تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۲. این سقف از بهای خواستهٔ حدود ۳۶۰ میلیارد ریال به بعد فعال می شود.

حق الزحمه داور را چه کسی می پردازد؟

طبق مادهٔ ۳ آیین نامه، پرداخت بر عهدهٔ طرفین است؛ یعنی به صورت پیش فرض هر طرف نصف مبلغ را می پردازد مگر توافق دیگری شده باشد.

اگر داور بیش از یک نفر باشد هزینه چند برابر می شود؟

خیر. طبق مادهٔ ۸، در تعدد داوران همان مبلغ کل بین آن ها بالسویه تقسیم می شود، مگر توافق دیگری وجود داشته باشد.

حق الزحمه داوری در دعاوی غیرمالی چقدر است؟

از ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال؛ و اگر پیچیدگی موضوع اقتضا کند، مرجع تعیین کننده می تواند رقم بالاتری تعیین نماید.

آیا نرخ های ۵٪ و ۳٪ که در بعضی سایت ها هست هنوز معتبرند؟

خیر. آن نرخ ها مربوط به آیین نامهٔ ۲۰/۹/۱۳۸۰ است که آیین نامهٔ مصوب ۱۴۰۱/۶/۵ صریحاً جایگزین آن شده. محاسبه با نرخ های قدیمی نتیجهٔ نادرست می دهد.

اگر طرفین در جریان داوری سازش کنند حق الزحمه چه می شود؟

میزان حق الزحمه با توجه به اقداماتی که تا آن مرحله انجام شده تعیین می شود؛ بنابراین سازش زودهنگام معمولاً هزینه را کاهش می دهد.

داوری ارزان تر از دادگاه است؟

در بسیاری از موارد بله. مثلاً برای اختلاف ۱۰ میلیارد ریالی، حق الزحمه داوری ۲۰۰ میلیون ریال است در حالی که هزینهٔ دادرسی بدوی همان مبلغ ۳۴۸ میلیون ریال می شود. البته تفاوت های مسیر اعتراض و اجرای رأی هم باید در تصمیم لحاظ شود.