محاسبه دستمزد کارشناسی بر اساس تعرفهٔ ماده ۱۱
وقتی دادگاه پرونده را به کارشناس رسمی ارجاع می دهد، اولین سؤال طرفین این است که «چقدر باید واریز کنیم؟». پاسخ در مادهٔ ۱۱ تعرفهٔ دستمزد کارشناسان رسمی دادگستری است که در ۱۴۰۲/۰۸/۲۰ اصلاح شد و مبنای ارزیابی در همهٔ رشته های کارشناسی قرار می گیرد — از ارزیابی ملک و خودرو تا ماشین آلات و سهام. این ابزار همان پلکان را دقیقاً پیاده کرده است.
جدول کامل طبقات تعرفه
نکتهٔ کلیدی که باعث بیشترین خطای محاسبهٔ دستی می شود: نرخ هر طبقه فقط روی مازادِ همان بازه اعمال می شود، نه روی کل مبلغ. یعنی برای ارزش یک میلیارد ریالی، کل مبلغ در ۰٫۴۵٪ ضرب نمی شود؛ ۶ میلیون ثابت برداشته می شود و فقط ۷۵۰ میلیون مازاد نرخ می خورد.
| بازهٔ ارزش (ریال) | نرخ نسبت به مازاد |
|---|---|
| تا ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | مقطوع ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| ۲۵۰ میلیون تا ۱ میلیارد | ۰٫۴۵٪ |
| ۱ تا ۵ میلیارد | ۰٫۳۰٪ |
| ۵ تا ۳۰ میلیارد | ۰٫۱۵٪ |
| ۳۰ تا ۱۵۰ میلیارد | ۰٫۰۹٪ |
| ۱۵۰ تا ۵۰۰ میلیارد | ۰٫۰۷٪ |
| ۵۰۰ میلیارد تا ۱٬۰۰۰ میلیارد | ۰٫۰۳٪ |
| ۱٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰ میلیارد | ۰٫۰۲۲٪ |
| ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ میلیارد | ۰٫۰۱۸٪ |
| بیش از ۴٬۰۰۰ میلیارد | ۰٫۰۱۲٪ |
جدول آمادهٔ دستمزد برای ارزش های رایج
| ارزش مورد کارشناسی (ریال) | دستمزد یک کارشناس | هیئت سه نفره |
|---|---|---|
| ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۹٬۳۷۵٬۰۰۰ | ۲۸٬۱۲۵٬۰۰۰ |
| ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۱٬۳۷۵٬۰۰۰ | ۶۴٬۱۲۵٬۰۰۰ |
| ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۸٬۸۷۵٬۰۰۰ | ۸۶٬۶۲۵٬۰۰۰ |
| ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵۸٬۸۷۵٬۰۰۰ | ۱۷۶٬۶۲۵٬۰۰۰ |
| ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۲۱٬۸۷۵٬۰۰۰ | ۳۶۵٬۶۲۵٬۰۰۰ |
| ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۱۱٬۸۷۵٬۰۰۰ | ۱٬۲۳۵٬۶۲۵٬۰۰۰ |
ستون «یک کارشناس» با اجرای واقعی همین ابزار تولید شده و ستون هیئت سه نفره سه برابر آن است، چون سقف ۱٬۱۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال برای هر کارشناس است نه برای کل پرونده. نتیجهٔ عملی این جدول: با ده برابر شدن ارزش ملک از ۱ به ۱۰ میلیارد ریال، دستمزد کارشناس فقط حدود سه برابر می شود. یعنی برای پرونده های بزرگ، هزینهٔ کارشناسی نسبتاً ناچیز است و نباید مانع درخواست ارزیابی دقیق شود.
چه کسی دستمزد کارشناس را می پردازد؟
- در ابتدا، متقاضی کارشناسی. هر طرفی که ارجاع به کارشناس را درخواست کرده، باید دستمزد را در مهلت مقرر تودیع کند. اگر دادگاه رأساً ارجاع دهد، معمولاً خواهان می پردازد.
- عدم پرداخت، قرار ابطال یا صرف نظر در پی دارد. اگر در مهلت واریز نکنید، دادگاه می تواند از آن دلیل صرف نظر کند — یعنی عملاً مهم ترین دلیل پرونده تان کنار گذاشته می شود.
- در نهایت جزو خسارات دادرسی است. اگر پیروز شوید و در دادخواست مطالبه کرده باشید، دستمزد کارشناسی هم بر عهدهٔ طرف بازنده قرار می گیرد.
- اعتراض به نظر کارشناس هزینهٔ جدید دارد. با اعتراض، پرونده معمولاً به هیئت سه نفره و سپس در صورت اعتراض مجدد به هیئت پنج نفره می رود و هر بار دستمزد جداگانه ای تودیع می شود.
محاسبهٔ اقتصادیِ اعتراض: پیش از اعتراض به نظر کارشناس، رقم جدول بالا را در سه ضرب کنید و با مبلغی که امیدوارید نظر هیئت به نفعتان تغییر کند مقایسه کنید. برای پروندهٔ ۱۰ میلیارد ریالی، هیئت سه نفره حدود ۸۶ میلیون ریال هزینه دارد — که در برابر اختلاف احتمالی ارزیابی، معمولاً به صرفه است. اما برای پرونده های کوچک، هزینهٔ اعتراض می تواند از خودِ اختلاف بیشتر شود.
مثال محاسبه شده — ارزیابی ملک ۵ میلیارد ریالی
پایهٔ مقطوع تا ۲۵۰ میلیون = ۶٬۰۰۰٬۰۰۰
۷۵۰ میلیون بعدی × ۰٫۴۵٪ = ۳٬۳۷۵٬۰۰۰
۴ میلیارد بعدی × ۰٫۳۰٪ = ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰
جمع = ۲۱٬۳۷۵٬۰۰۰ ریال (حدود ۲٬۱۳۷٬۵۰۰ تومان) برای یک کارشناس.
اگر کار به هیئت سه نفره برسد: ۶۴٬۱۲۵٬۰۰۰ ریال.
- هزینهٔ ایاب وذهاب و مأموریت کارشناس، که جدا از دستمزد و طبق مقررات خودش پرداخت می شود.
- رشته های دارای تعرفهٔ اختصاصی — بعضی رشته ها موادی جدا از مادهٔ ۱۱ دارند؛ مادهٔ ۱۱ مبنای «ارزیابی» است.
- حداقل دستمزد برخی خدمات که مستقل از ارزش تعیین شده است.
تعرفهٔ کارشناسی هر چند سال بازنگری می شود؛ ارقام این صفحه بر مبنای اصلاحیهٔ ۱۴۰۲/۰۸/۲۰ است. پیش از تودیع، مبلغ اعلامی دفتر دادگاه یا کانون کارشناسان را ملاک نهایی قرار دهید.