محاسبه دیه ۱۴۰۵ — نرخ دیه کامل و دیه اعضای بدن
دیه در قانون ما یک عدد ثابت نیست؛ یک درصد است که روی نرخ دیه کامل همان سال اِعمال می شود. بنابراین برای رسیدن به رقم دقیق، دو چیز لازم دارید: نرخ امسال، و درصدی که قانون برای آن عضو یا آن جراحت تعیین کرده. این صفحه هر دو را می دهد — نرخ رسمی ۱۴۰۵ در ماشین حساب بالا از قبل تنظیم شده و جدول کامل درصد دیهٔ اعضا و جراحات را پایین تر می بینید تا بدانید چه عددی را در کادر «درصد دیه» وارد کنید.
| زمان وقوع | به تومان | به ریال |
|---|---|---|
| ماه عادی (غیرحرام) | ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ماه حرام | ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
مبنا: بخشنامهٔ رئیس قوهٔ قضائیه در اجرای مادهٔ ۵۴۹ قانون مجازات اسلامی که هر سال در فروردین اعلام می شود. برای دیهٔ کامل کافی است در ابزار بالا عدد ۱۰۰ را در کادر «درصد دیه» بگذارید؛ برای هر عضو یا جراحت، درصدش را از جدول های همین صفحه بردارید.
چرا دیهٔ ماه حرام بیشتر است؟ (و کجا اعمال نمی شود)
طبق مادهٔ ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی، اگر جنایت در یکی از ماه های حرام واقع شود، به دیه یک سوم اضافه می شود. به همین دلیل عدد ۲٬۱۰۰ میلیون تومان دقیقاً به ۲٬۸۰۰ میلیون تومان می رسد (۲٬۱۰۰ + ۷۰۰). این چهار ماه عبارت اند از:
مهم ترین اشتباه رایج: تشدید ماه حرام فقط در جنایت منجر به فوت (قتل) اعمال می شود. اگر موضوع پرونده نقص عضو یا جراحت باشد — شکستگی دست، از دست دادن انگشت، بخیهٔ صورت — دیه بر مبنای نرخ ماه عادی حساب می شود حتی اگر حادثه در محرم رخ داده باشد. به همین دلیل تمام مبالغِ جدول های زیر بر پایهٔ نرخ ماه عادی نوشته شده است.
جدول دیهٔ اعضای بدن در سال ۱۴۰۵ (درصد + مبلغ)
ستون «درصد» همان عددی است که باید در ابزار بالا وارد کنید. ستون «مبلغ» نتیجهٔ همان محاسبه روی نرخ ماه عادی ۱۴۰۵ است، تا بدون وارد کردن هم بتوانید رقم را ببینید.
| عضو | کسر از دیهٔ کامل | درصد | مبلغ (تومان) |
|---|---|---|---|
| جان انسان (دیهٔ کامل) | ۱ | ۱۰۰٪ | ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| یک چشم | ۱/۲ | ۵۰٪ | ۱٬۰۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| یک دست | ۱/۲ | ۵۰٪ | ۱٬۰۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| یک پا | ۱/۲ | ۵۰٪ | ۱٬۰۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| زبان (قطع کامل) / از بین رفتن نطق | ۱ | ۱۰۰٪ | ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| یک گوش | ۱/۶ | ≈ ۱۶٫۶۷٪ | ۳۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هر انگشت دست یا پا | ۱/۱۰ | ۱۰٪ | ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هر بند انگشت | ۱/۳۰ | ≈ ۳٫۳۳٪ | ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هر دندان جلو (۱۲ عدد) | ۱/۲۰ | ۵٪ | ۱۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هر دندان عقب/آسیا (۸ عدد) | ۱/۴۰ | ۲٫۵٪ | ۵۲٬۵۰۰٬۰۰۰ |
| شکستگی استخوان که درست جوش بخورد | ۴/۱۰۰ تا ۸/۱۰۰ دیهٔ آن عضو | بسته به عضو | با نظر پزشکی قانونی |
اعداد ستون «مبلغ» با اجرای همین ابزار روی نرخ ماه عادی ۱۴۰۵ تولید شده اند. مثال بررسی: ۱۰٪ از ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ برابر است با ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان — همان عددی که با وارد کردن «۱۰» در ابزار بالا می گیرید.
جدول دیهٔ جراحات سر و صورت (شِجاج)
این جدول پرکاربردترین بخش دیه در پرونده های نزاع و تصادف است، چون بیشتر گواهی های پزشکی قانونی دقیقاً با همین اصطلاحات نوشته می شوند. اگر در برگهٔ پزشکی قانونی واژه ای مثل «حارصه» یا «موضحه» دیدید، ردیفش را اینجا پیدا کنید و درصدش را در ابزار وارد کنید.
| نوع جراحت | یعنی چه | درصد | مبلغ (تومان) |
|---|---|---|---|
| حارصه | خراش پوست بدون خون ریزی | ۱٪ | ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| دامیه | بریدگی همراه با خون ریزی | ۲٪ | ۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| متلاحمه | بریدگی عمیق در گوشت | ۳٪ | ۶۳٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سِمحاق | رسیدن جراحت به پردهٔ روی استخوان | ۴٪ | ۸۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| موضحه | نمایان شدن استخوان | ۵٪ | ۱۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هاشمه | شکستن استخوان | ۱۰٪ | ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مُنَقّله | جابه جا شدن استخوان و نیاز به جراحی | ۱۵٪ | ۳۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مأمومه | رسیدن جراحت به کیسهٔ مغز | ≈ ۳۳٫۳۳٪ (۱/۳) | ۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
دیهٔ زن و مرد — قاعده ای که اکثر ماشین حساب ها اشتباه می کنند
خیلی ها فکر می کنند «دیهٔ زن همیشه نصف دیهٔ مرد است». این جمله فقط نصفِ ماجراست. قاعدهٔ دقیق دو پله دارد:
- تا زیر یک سوم دیهٔ کامل، دیهٔ زن و مرد برابر است. یعنی برای یک موضحهٔ صورت (۵٪) یا شکستن یک انگشت (۱۰٪)، زن و مرد دقیقاً یک مبلغ می گیرند: ۱۰۵ و ۲۱۰ میلیون تومان.
- به محض اینکه دیه به یک سوم یا بیشتر برسد، دیهٔ زن نصف می شود. پس یک چشم برای مرد ۱٬۰۵۰ میلیون تومان و برای زن ۵۲۵ میلیون تومان است. دیهٔ کامل هم برای زن ۱٬۰۵۰ میلیون تومان (ماه عادی) و ۱٬۴۰۰ میلیون تومان (ماه حرام) خواهد بود.
چطور با این ابزار حسابش کنم؟ اگر مصدوم زن است و درصد جراحت کمتر از ۳۳٫۳۳٪ است، همان درصد را عیناً وارد کنید. اگر ۳۳٫۳۳٪ یا بیشتر است، درصد را نصف کنید و وارد کنید — مثلاً برای یک چشمِ زن به جای ۵۰، عدد ۲۵ را بگذارید.
نکتهٔ تکمیلی: در حوادث رانندگیِ مشمول بیمهٔ شخص ثالث، مابه التفاوت دیهٔ زن و مرد از محل صندوق تأمین خسارت های بدنی پرداخت می شود؛ یعنی زیان دیدهٔ زن عملاً معادل دیهٔ مرد را دریافت می کند. این معافیت مخصوص همان حوزه است و به دعاوی غیرِ رانندگی تسری ندارد.
دو مثال محاسبه شده
موضحه = ۵٪ ← ۱۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
هاشمه = ۱۰٪ ← ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
جمع = ۱۵٪ ← ۳۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان. می توانید هر کدام را جدا وارد کنید یا مجموع درصدها (۱۵) را یک جا بزنید؛ نتیجه یکی است.
نتیجه = ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان.
اگر همان فرد فقط مجروح شده بود، حتی در محرم هم مبنا ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان می ماند.
- ارش: اگر برای صدمه ای در قانون درصد مشخصی تعیین نشده باشد، دادگاه با نظر کارشناس «ارش» تعیین می کند که عدد ثابتی ندارد.
- تداخل دیات: در بعضی حالت ها چند جراحت در یک عضو با هم جمع نمی شوند و قاعدهٔ تداخل اعمال می گردد.
- تقسیط و مهلت پرداخت: مهلت پرداخت دیه بسته به عمدی، شبه عمد یا خطای محض بودن جنایت، یک تا سه سال است.
- سهم بیمه: در تصادفات، بخشی یا تمام دیه را بیمهٔ شخص ثالث می پردازد؛ این ابزار سقف تعهد بیمه نامه را در نظر نمی گیرد.