محاسبه مهریه به نرخ روز — سکه ای و وجه رایج
اولین کاری که قبل از هر محاسبه ای باید بکنید این است که به عقدنامه نگاه کنید و ببینید مهریه با چه چیزی نوشته شده. اگر «تعداد سکهٔ تمام بهار آزادی» نوشته شده، مسیر محاسبه یک ضرب ساده است. اگر مبلغ ریالی نوشته شده — مثلاً «یک میلیون ریال» در عقدنامهٔ سال ۱۳۸۰ — مسیر کاملاً متفاوت است و باید با شاخص تورم بانک مرکزی به نرخ امروز تبدیل شود. ماشین حساب بالا هر دو مسیر را در دو تب جدا دارد.
مهریهٔ سکه ای: ارزش روز = تعداد سکه × قیمت روز هر سکه.
مهریهٔ وجه رایج: مهریهٔ روز = مبلغ عقدنامه × (شاخص سال مطالبه ÷ شاخص سال عقد).
فرمول دوم دقیقاً همان چیزی است که مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی و آیین نامهٔ اجرایی آن می گوید و دادگاه هم بر همان مبنا رأی می دهد.
مهریهٔ سکه ای: چرا محاسبه اش ساده است ولی وصولش نه
اگر مهریه سکه است، محاسبه اش یک ضرب است و تمام. نکتهٔ حساس جای دیگری است: سکه به نرخ روزِ پرداخت ارزش گذاری می شود، نه نرخ روز عقد و نه نرخ روز طرح دعوا. یعنی اگر پرونده یک سال طول بکشد و قیمت سکه بالا برود، رقم نهایی هم بالا می رود. برای همین قیمت روزِ بازار را در ابزار وارد کنید.
جدول ارزش مهریه بر حسب تعداد سکه های رایج
چون قیمت سکه روزانه تغییر می کند، به جای یک عدد ثابت، این جدول ارزش تعدادهای پرتکرارِ مهریه را در سه سطح قیمتیِ مرجع نشان می دهد. ستون مربوط به قیمت امروزِ بازار را نگاه کنید تا تخمین سریعی داشته باشید، و برای رقم دقیق قیمت واقعی را در ابزار بالا وارد کنید.
| تعداد سکه | هر سکه ۶۰ میلیون | هر سکه ۸۰ میلیون | هر سکه ۱۰۰ میلیون |
|---|---|---|---|
| ۱۴ سکه | ۸۴۰ میلیون | ۱٫۱۲ میلیارد | ۱٫۴ میلیارد |
| ۱۱۰ سکه | ۶٫۶ میلیارد | ۸٫۸ میلیارد | ۱۱ میلیارد |
| ۱۲۴ سکه | ۷٫۴۴ میلیارد | ۹٫۹۲ میلیارد | ۱۲٫۴ میلیارد |
| ۳۱۳ سکه | ۱۸٫۷۸ میلیارد | ۲۵٫۰۴ میلیارد | ۳۱٫۳ میلیارد |
| ۱۰۰۰ سکه | ۶۰ میلیارد | ۸۰ میلیارد | ۱۰۰ میلیارد |
| ۱۴۰۴ سکه | ۸۴٫۲۴ میلیارد | ۱۱۲٫۳۲ میلیارد | ۱۴۰٫۴ میلیارد |
همهٔ ارقام بر حسب تومان و بر پایهٔ سکهٔ تمام بهار آزادی است. اگر مهریه با نیم سکه یا ربع سکه تعیین شده، قیمت روز همان نوع سکه را وارد کنید — نه نصف یا یک چهارمِ قیمت سکهٔ کامل، چون قیمت بازارِ نیم و ربع سکه معمولاً نسبت به سکهٔ کامل حباب متفاوتی دارد.
طبق مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده، اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد، نسبت به مازاد بر ۱۱۰ سکه ضمانت اجرای حبس وجود ندارد و وصولش موکول به اثبات توانایی مالی (ملائت) زوج است. این یعنی دو چیز که اغلب با هم اشتباه گرفته می شوند:
- طلب حقوقی از بین نمی رود. کل مهریه — چه ۱۱۰ سکه چه ۱۴۰۴ سکه — همچنان دِین زوج است و قابل مطالبه.
- اهرم اجرایی تغییر می کند. تا ۱۱۰ سکه امکان بازداشت هست؛ بالاتر از آن باید مال و دارایی معرفی و توقیف شود.
این ابزار ارزش کل مهریه را حساب می کند. اگر می خواهید ببینید سقف قابل حبس چقدر می شود، عدد ۱۱۰ را در کادر «تعداد سکه» بگذارید.
مهریهٔ وجه رایج: چرا «یک میلیون ریال» سال ۱۳۸۰ امروز یک میلیون نیست
عقدنامه های قدیمی اغلب مهریه را با مبلغ ریالی نوشته اند. اگر همان عدد را عیناً پرداخت کنید، عملاً چیزی پرداخت نکرده اید — چون ارزش پول در این سال ها به شدت تغییر کرده. قانون گذار همین را دیده و در مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی تعدیل مهریه بر مبنای شاخص قیمت را پیش بینی کرده است.
محاسبه یک نسبت ساده است: مبلغ عقدنامه ضرب در ضریب تبدیل، و ضریب تبدیل یعنی شاخص سال مطالبه تقسیم بر شاخص سال عقد. شاخص ها از «شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی» بانک مرکزی با مبنای ۱۳۹۵=۱۰۰ گرفته می شوند و همین جدول در ابزار بالا تعبیه شده است.
جدول ضریب تبدیل مهریه بر اساس سال عقد
| سال عقد | شاخص آن سال | ضریب تبدیل | مهریهٔ ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریالی امروز چقدر می شود |
|---|---|---|---|
| ۱۳۶۰ | ۰٫۲۳۴ | ۲٬۷۳۶× | ۲٬۷۳۶٬۰۰۴٬۲۷۴ ریال |
| ۱۳۷۰ | ۱٫۱۸۹ | ۵۳۸٫۴۶× | ۵۳۸٬۴۵۶٬۶۸۶ ریال |
| ۱۳۷۵ | ۴٫۵۲ | ۱۴۱٫۶۴× | ۱۴۱٬۶۴۲٬۶۹۹ ریال |
| ۱۳۸۰ | ۹٫۴۲۷ | ۶۷٫۹۱× | ۶۷٬۹۱۳٬۹۷۱ ریال |
| ۱۳۸۵ | ۱۷٫۹۵۵ | ۳۵٫۶۶× | ۳۵٬۶۵۷٬۱۹۹ ریال |
| ۱۳۹۰ | ۴۰٫۳۲۱ | ۱۵٫۸۸× | ۱۵٬۸۷۸٬۲۰۲ ریال |
| ۱۳۹۵ | ۱۰۰٫۰۰۰ | ۶٫۴۰× | ۶٬۴۰۲٬۲۵۰ ریال |
| ۱۴۰۰ | ۴۳۷٫۰۴۲ | ۱٫۴۶× | ۱٬۴۶۴٬۹۰۵ ریال |
ضریب ها با شاخص سال مطالبهٔ ۱۴۰۱ (۶۴۰٫۲۲۵) محاسبه شده اند — آخرین سالی که شاخص رسمی آن در جدول ابزار موجود است. اگر شاخص سال جدیدتری را از بانک مرکزی دارید، آن را در کادر «شاخص سال مطالبه» وارد کنید تا ابزار به جای جدول از عدد شما استفاده کند. برای مهریهٔ خودتان کافی است مبلغ عقدنامه را در ضریب ردیف مربوطه ضرب کنید؛ مثلاً مهریهٔ ۵۰۰٬۰۰۰ ریالیِ سال ۱۳۸۰ می شود ۵۰۰٬۰۰۰ × ۶۷٫۹۱ ≈ ۳۳٬۹۵۶٬۹۸۵ ریال.
این یکی از پرابهام ترین نقاط محاسبه است. رویهٔ رایج در دادگاه ها این است که چون شاخص سالِ جاری هنوز نهایی نشده، شاخص سال قبل از مطالبه ملاک قرار می گیرد. به همین دلیل ابزار بالا سال مبنا را قابل انتخاب گذاشته: هر سالی را که مرجع قضاییِ پرونده اعلام می کند انتخاب کنید. تفاوتِ یک سال در انتخاب شاخص می تواند رقم نهایی را ده ها درصد جابه جا کند، پس این را سرسری نگیرید.
چیزهایی که در محاسبهٔ مهریه دخالت دارند ولی در فرمول نیستند
- عندالمطالبه یا عندالاستطاعه: اگر در عقدنامه «عندالاستطاعه» تیک خورده باشد، زوجه باید ابتدا توانایی مالی زوج را اثبات کند. مبلغ محاسبه شده تغییری نمی کند، اما مسیر وصول کاملاً متفاوت می شود.
- تعدیل فقط برای «وجه رایج کشور» است. اگر مهریه ارز خارجی، ملک، سهام یا هر مال دیگری باشد، مادهٔ ۱۰۸۲ اعمال نمی شود و ارزش گذاری با کارشناسی انجام می گیرد.
- مهریه با فوت از بین نمی رود. با فوت زوج، مهریه از ترکه برداشت می شود و بر وصیت و ارث مقدم است. با فوت زوجه هم مهریه به عنوان طلب او به ورثه اش می رسد.
- خسارت تأخیر تأدیه جداست. اگر حکم مهریه صادر شده و پرداخت نشده، ممکن است علاوه بر تعدیل، خسارت تأخیر تأدیه هم مطالبه شود؛ آن را با ابزار خسارت تأخیر تأدیه حساب کنید.
- اعسار و تقسیط. زوجی که توان پرداخت یک جا ندارد می تواند دادخواست اعسار بدهد؛ دادگاه ممکن است مهریه را قسط بندی کند. رقم کل همان می ماند، فقط نحوهٔ پرداخت تغییر می کند.