محاسبه تقسیم ارث — سهم الارث وراث طبقهٔ اول
تقسیم ارث در قانون ایران با «نصف کردن» و «سرشکن کردن» انجام نمی شود. هر وارث یا یک کسر مشخص (فرض) دارد که قانون تعیین کرده، یا جزو کسانی است که باقی ماندهٔ ترکه به آن ها می رسد. ترتیب کار هم مهم است: اول کسرهای ثابت برداشته می شود، بعد باقی مانده بین فرزندان تقسیم می گردد. ابزار بالا دقیقاً همین ترتیب را با حساب کسری دقیق اجرا می کند تا خطای گرد کردن پیش نیاید.
جدول سهم الارث در حالت های پرتکرار
این جدول خروجی مستقیم همین ماشین حساب است. اگر ترکیب وراثِ پروندهٔ شما در جدول هست، جواب را همین جا بگیرید؛ اگر نیست، مشخصات را در ابزار بالا وارد کنید تا سهم دقیق هر نفر با کسر و درصد محاسبه شود.
| ترکیب وراث | سهم هر وارث |
|---|---|
| زوجه + یک پسر | زوجه ۱/۸ (۱۲٫۵٪) · پسر ۷/۸ (۸۷٫۵٪) |
| زوجه + یک پسر + یک دختر | زوجه ۱/۸ · پسر ۷/۱۲ (۵۸٫۳۳٪) · دختر ۷/۲۴ (۲۹٫۱۷٪) |
| زوجه + یک دختر (بدون پدر و مادر) | زوجه ۱/۸ · دختر ۷/۸ (با اعمال «رد») |
| زوج + یک دختر (بدون پدر و مادر) | زوج ۱/۴ · دختر ۳/۴ (با اعمال «رد») |
| زوج + دو دختر + پدر + مادر | زوج ۱/۴ · پدر ۱/۶ · مادر ۱/۶ · دخترها مجموعاً ۵/۱۲ (هر کدام ۵/۲۴) — با اعمال «نقص» |
| زوجه + پدر + مادر (بدون فرزند) | زوجه ۱/۴ · مادر ۱/۳ · پدر ۵/۱۲ |
| زوج + پدر + مادر (بدون فرزند) | زوج ۱/۲ · مادر ۱/۳ · پدر ۱/۶ |
| فقط پدر و مادر | مادر ۱/۳ · پدر ۲/۳ |
| فقط مادر (پدر فوت شده، بدون فرزند و همسر) | مادر تمام ترکه (۱/۳ فرض + ۲/۳ رد) |
| فقط زوجه (بدون فرزند و والدین) | زوجه ۱/۴ · باقی ۳/۴ به وراث طبقهٔ دوم |
چهار مثال محاسبه شده با عدد
هر چهار مثال با اجرای واقعی همین ابزار به دست آمده اند. اگر مبلغ خالص ترکه را در کادر مربوطه وارد کنید، به جای کسر و درصد، مبلغ تومانی سهم هر وارث را مستقیماً می بینید.
ارث زن از خانه و زمین — تغییری که خیلی ها هنوز نمی دانند
این پرتکرارترین سؤال حقوقیِ مربوط به ارث است و جوابش در سال ۱۳۸۷ عوض شد. طبق قانون سابق، زوجه از عین و قیمت زمین ارث نمی برد و فقط از قیمت ساختمان و درختان سهم داشت. با اصلاحیهٔ مواد ۹۴۶ و ۹۴۸ قانون مدنی، حالا زوجه از قیمت اموال غیرمنقول — شامل خودِ زمین — هم ارث می برد.
- سهم زوجه از قیمت پرداخت می شود، نه از عین ملک. یعنی خانه به نام او سند نمی خورد؛ ارزش ملک کارشناسی می شود و ۱/۸ (یا ۱/۴) آن ارزش به او پرداخت می گردد.
- اگر وراث حاضر به پرداخت قیمت نشوند، زوجه می تواند از دادگاه اجازهٔ استیفای حق از خودِ مال را بگیرد.
- این محدودیت فقط برای زوجه است. دختر، مادر و سایر وارثانِ زن از عین همهٔ اموال — منقول و غیرمنقول — ارث می برند، بدون هیچ استثنایی.
- در محاسبهٔ کسرها تفاوتی ایجاد نمی کند. عدد ۱/۸ همان ۱/۸ می ماند؛ فقط شکل پرداخت فرق دارد. پس خروجی این ابزار برای زوجه هم درست است.
طبقات سه گانهٔ ارث — چه کسی جلوی چه کسی را می گیرد
قانون مدنی وراث نسبی را در سه طبقه چیده و قاعده اش قاطع است: تا وقتی حتی یک نفر از طبقهٔ بالاتر زنده باشد، هیچ کس از طبقهٔ پایین تر ارث نمی برد. همسر اما استثناست و در کنار هر طبقه ای سهم خودش را می برد.
| طبقه | چه کسانی | این ابزار پوشش می دهد؟ |
|---|---|---|
| اول | پدر، مادر، فرزندان و نوادگان | بله |
| دوم | پدربزرگ و مادربزرگ، خواهر و برادر و فرزندانشان | خیر |
| سوم | عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندانشان | خیر |
اگر ابزار بالا پیام «باقی ماندهٔ ترکه به وراث طبقهٔ دوم می رسد» را نشان داد، یعنی در طبقهٔ اول وارثی برای آن بخش وجود ندارد و تقسیمش از حوصلهٔ این ماشین حساب خارج است. در آن حالت حتماً با وکیل یا دفتر خدمات قضایی مشورت کنید.
قبل از تقسیم: چهار چیزی که از ترکه کم می شود
عددی که در کادر «خالص ترکه» وارد می کنید باید بعد از کسر این چهار مورد باشد، وگرنه سهم هر وارث بیش از واقع نمایش داده می شود. برای برآورد مهریه ای که باید از ترکه کسر شود، از ابزار محاسبه مهریه به نرخ روز استفاده کنید.