محاسبه تورم و ارزش پول در گذر زمان
«حقوق ۵۰۰ هزار تومانیِ ده سال پیش امروز چقدر است؟» یا «طلبی که سه سال پیش داشتم الان معادل چند تومان است؟» — این ابزار همین سؤال ها را جواب می دهد، و برای اینکه در هر دو موقعیت به کارتان بیاید، دو روش دارد:
کدام روش را انتخاب کنم؟ اگر می خواهید عددی که در دادگاه یا محاسبهٔ رسمی استناد شود به دست آورید، حتماً روش نسبت شاخص را بردارید و اعداد شاخص را از اعلام رسمی بانک مرکزی بگیرید. روش نرخ ثابت برای برآورد ذهنی و سناریوسازی آینده عالی است، اما چون تورم هر سال متفاوت است، نتیجه اش با رقم رسمی یکی نمی شود.
اثر تورم مرکب — عددی که همه دست کم می گیرند
تورم جمع نمی شود، ضرب می شود. سه سال تورم ۴۰ درصدی یعنی ۱۲۰٪ گرانی نیست؛ یعنی ۱۷۴٪. این جدول اثر واقعی را نشان می دهد:
| مدت (با تورم ۴۰٪ سالانه) | ضریب | ۱۰۰ میلیون امروز، بعداً چقدر می ارزد | ۱۰۰ میلیونِ آن زمان، امروز چقدر می ارزد |
|---|---|---|---|
| ۱ سال | ۱٫۴۰× | ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۷۱٬۴۲۸٬۵۷۱ |
| ۲ سال | ۱٫۹۶× | ۱۹۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵۱٬۰۲۰٬۴۰۸ |
| ۳ سال | ۲٫۷۴× | ۲۷۴٬۴۰۰٬۰۰۰ | ۳۶٬۴۴۳٬۱۴۹ |
| ۵ سال | ۵٫۳۸× | ۵۳۷٬۸۲۴٬۰۰۰ | ۱۸٬۵۹۳٬۴۴۳ |
| ۱۰ سال | ۲۸٫۹۳× | ۲٬۸۹۲٬۵۴۶٬۵۵۰ | ۳٬۴۵۷٬۱۶۱ |
ارقام بر حسب تومان و با اجرای واقعی همین ابزار تولید شده اند. ستون آخر تکان دهنده ترین بخش ماجراست: با تورم ۴۰٪، پولی که ده سال زیر بالش بماند بیش از ۹۶٪ ارزشش را از دست می دهد — از ۱۰۰ میلیون تومان قدرت خرید، حدود ۳٫۵ میلیون باقی می ماند.
روش رسمی: نسبت شاخص بانک مرکزی
این همان روشی است که در محاسبهٔ مهریه به نرخ روز (مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی) و خسارت تأخیر تأدیه (مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی) به کار می رود. کافی است عدد شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی را برای دو سال وارد کنید و ابزار نسبتشان را اعمال می کند.
چرا این ابزار جدول شاخص از پیش تعبیه شده ندارد؟ یک تصمیم عمدی است. شاخص هر سال اعلام می شود و جدولِ داخل ابزار خیلی زود قدیمی می شود — و محاسبهٔ رسمی با عدد قدیمی، بدتر از نداشتن محاسبه است. با گرفتن شاخص به عنوان ورودی، نتیجه همیشه دقیقاً روش رسمی با آخرین عدد رسمی است. اگر پروندهٔ حقوقی دارید، ابزارهای اختصاصی اش جدول شاخص را از قبل دارند: محاسبه مهریه · خسارت تأخیر تأدیه.
این ابزار کجاها به کار می آید
- مذاکرهٔ حقوق و افزایش سالانه. ببینید افزایش پیشنهادی کارفرما واقعاً افزایش است یا فقط جبران تورم. اگر تورم ۴۰٪ باشد و افزایش ۲۵٪، قدرت خرید شما در عمل کم شده.
- ارزیابی سرمایه گذاری. سود ۲۵٪ در سالی با تورم ۴۰٪، یعنی بازده واقعی منفی. سود اسمی را با تورم مقایسه کنید نه با صفر.
- مقایسهٔ قیمت های گذشته. برای فهمیدن اینکه قیمت ملک یا خودرو در گذر زمان واقعاً گران تر شده یا فقط پول ارزان تر شده است.
- برآورد اقساط بلندمدت. قسط ثابتِ سال های آینده در عمل سبک تر می شود؛ این ابزار نشان می دهد چقدر.
- محاسبهٔ طلب های قدیمی پیش از مذاکره یا طرح دعوا.